Οξεία Μέση Ωτίτιδα (ΟΜΩ)
Η Οξεία Μέση Ωτίτιδα (ΟΜΩ) παραμένει η συχνότερη βακτηριακή λοίμωξη στην παιδική ηλικία και αποτελεί την κυριότερη αιτία επίσκεψης στον παιδίατρο ή τον ΩΡΛ. Πρόκειται για μια φλεγμονή του μέσου ωτός που εκδηλώνεται συνήθως ως επιπλοκή μιας ιογενούς λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού (κοινό κρυολόγημα ή γρίπη).
Ο βασικός παθοφυσιολογικός μηχανισμός είναι η δυσλειτουργία της Ευσταχιανής Σάλπιγγας λόγω οιδήματος, η οποία εμποδίζει τον αερισμό, δημιουργεί αρνητική πίεση και ευνοεί τη συσσώρευση υγρού και την δευτερογενή βακτηριακή επιμόλυνση από μικρόβια όπως ο Streptococcus pneumoniae και ο Haemophilus influenzae.
Τα συμπτώματα της ΟΜΩ είναι χαρακτηριστικά, με τον πόνο στο αυτί (ωταλγία) να είναι κυρίαρχος. Στα βρέφη και τα νήπια, η κλινική εικόνα είναι συχνά άτυπη και εκδηλώνεται ως έντονη ευερεθιστότητα, κλάμα ή τράβηγμα του αυτιού, ενώ μπορεί να συνυπάρχει πυρετός, ρινική καταρροή και προσωρινή μείωση της ακοής.
Ως ΩΡΛ, δίνω ιδιαίτερη σημασία στον αποκλεισμό της αντανακλαστικής ωταλγίας, η οποία μπορεί να προκληθεί από μια οξεία αμυγδαλίτιδα. Η οριστική διάγνωση βασίζεται αποκλειστικά στην ωτοσκόπηση ή την ωτομικροσκόπηση, όπου διαπιστώνεται το χαρακτηριστικό ερύθημα, η διόγκωση του τυμπάνου και η μειωμένη κινητικότητα λόγω του συσσωρευμένου πύου ή υγρού.
Η θεραπεία της Οξείας Μέσης Ωτίτιδας έχει εξελιχθεί προς μια πιο συντηρητική, στοχευμένη προσέγγιση, σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες. Για παιδιά άνω των 2 ετών με ήπια συμπτώματα και χωρίς ωτόρροια, προκρίνεται η ενεργός παρακολούθηση (Watchful Waiting) στην αρχή και κάτω απο συγκεκριμένες συνθήκες , με χορήγηση μόνο αναλγητικών και αντιπυρετικών. Αυτή η προσέγγιση είναι κρίσιμη για την αποφυγή της άσκοπης χορήγησης αντιβιοτικών, αντιμετωπίζοντας έτσι το σοβαρό πρόβλημα της μικροβιακής ανθεκτικότητας.
Ωστόσο, τα αντιβιοτικά αποτελούν τη θεραπεία εκλογής και χορηγούνται άμεσα σε όλους τους ασθενείς κάτω των 6 μηνών, σε παιδιά οποιασδήποτε ηλικίας με σοβαρά συμπτώματα (π.χ. υψηλός πυρετός, έντονος πόνος) ή διάτρηση του τυμπάνου με ωτόρροια, καθώς και σε όσα δεν παρουσιάζουν βελτίωση μετά την περίοδο παρακολούθησης.
Σε σπάνιες περιπτώσεις έντονης φλεγμονής με υψηλό κίνδυνο επιπλοκών, μπορεί να διενεργηθεί μυριγγοτομή ή ακόμα και τοποθέτηση σωληνίσκων αερισμού. Αυτή η διαδικασία προσφέρει άμεση ανακούφιση από τον πόνο, επιτρέπει την παροχέτευση του πύου και τη λήψη καλλιέργειας για στοχευμένη αντιβιοτική αγωγή.
Μια σπάνια, αλλά επικίνδυνη, επιπλοκή είναι η μαστοειδίτιδα, η οποία απαιτεί άμεση αντιμετώπιση με ενδοφλέβια αντιβιοτική αγωγή και συχνά χειρουργική παρέμβαση.
Η διάτρηση του τυμπανικού υμένα κατά την ΟΜΩ είναι μια συχνή επιπλοκή που λειτουργεί ως φυσικός μηχανισμός αποσυμπίεσης και δεν πρέπει να προκαλεί ανησυχία. Λόγω της υψηλής αναγεννητικής ικανότητας του παιδικού οργανισμού, η συντριπτική πλειονότητα αυτών των διατρήσεων κλείνει αυτόματα μέσα σε λίγες εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, η θεραπεία επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της λοίμωξης και στη διατήρηση του αυτιού στεγνού.
Χρόνια Μέση Ωτίτιδα (ΧΜΩ)
Ως Χρόνια Μέση Ωτίτιδα (ΧΜΩ) περιγράφεται μια επίμονη, μη αυτοθεραπευόμενη φλεγμονή του μέσου ωτός, η οποία συνήθως συνοδεύεται από μια μόνιμη διάτρηση του τυμπανικού υμένα.
Στην κλινική πρακτική, η ΧΜΩ διακρίνεται σε δύο βασικούς τύπους, η διάκριση των οποίων είναι κρίσιμη για τη θεραπεία:
Ο πρώτος (Otitis media mesotympanalis), χαρακτηρίζεται από κεντρική διάτρηση στο τύμπανο και συνήθως οφείλεται σε χρόνια διαταραχή του αερισμού από την Ευσταχιανή Σάλπιγγα και το χολοστεάτωμα (Otitis media epitympanalis). Αυτό δεν είναι όγκος, αλλά μια χρόνια πυώδης φλεγμονώδης αντίδραση που οδηγεί σε καταστροφή των οστών του μέσου ωτός. Προκαλείται από την ανάπτυξη κερατινοποιημένου πλακώδους επιθηλίου (μια «σακούλα» από νεκρά κύτταρα) που, είτε υπήρχε εκ γενετής, είτε διεισδύει λόγω λοίμωξης. Τα κυρίαρχα συμπτώματα είναι η μονόπλευρη, επίμονη, συχνά δύσοσμη εκροή πύου (ωτόρροια) και η προοδευτική βαρηκοΐα. Σε περιπτώσεις διάβρωσης των οστών, μπορεί να εμφανιστεί και υποτροπιάζων ίλιγγος περιστροφικού τύπου λόγω διάβρωσης των ημικύκλιων σωλήνων.
Όταν το αυτί είναι τελείως στεγνό και σε ύφεση, η αντιμετώπιση είναι η Τυμπανοπλαστική, δηλαδή ο χειρουργικός κλειστός της τρύπας, με ταυτόχρονη προσπάθεια βελτίωσης της λειτουργίας της σάλπιγγας.
Απόλυτη Ένδειξη Χειρουργείου και Μακροχρόνια Παρακολούθηση
Ως ΩΡΛ, γνωρίζω ότι σε κάθε εμφάνιση πάρεσης του προσωπικού νεύρου (Fazialisparese) πρέπει να αποκλείεται άμεσα η παρουσία Χολοστεατώματος. Επειδή η χρόνια πυώδης φλεγμονή, αν μείνει χωρίς θεραπεία, οδηγεί σε σοβαρές ενδοκρανιακές επιπλοκές, η διάγνωση του Χολοστεατώματος αποτελεί απόλυτη ένδειξη για χειρουργική επέμβαση, ακόμη και αν ο ασθενής είναι αρχικά ασυμπτωματικός. Η αναγκαιότητα της επέμβασης κρίνεται από την ανάγκη να ελεγχθεί και να εκριζωθεί η φλεγμονή και η οστική καταστροφή.
Τέλος, είναι κρίσιμο οι ασθενείς με Χολοστεάτωμα να υποβάλλονται σε τακτική, εφ’ όρου ζωής παρακολούθηση μετά το χειρουργείο, ώστε να διασφαλίζεται η έγκαιρη ανίχνευση τυχόν υποτροπών.
